Εναντιοδρομία: Απολογισμός του 1ου χρόνου της ομάδας συνεργατικής πρακτικής .

Ο τίτλος “εναντιοδρομία” χρησιμοποιείται ως ονομασία από το μουσικό συνθετικό έργο του Γ. Χρήστου, για να περιγραφεί η δια-δρομή του πρώτου χρόνου της ομάδας συνεργατικής πρακτικής. Ο χρόνος αυτός – και τα υπόλοιπα που θα έρθουν – ήταν σαν ένας δρόμος, που τον φτιάχναμε κάνοντας ερωτήσεις, διαβάζοντας, συζητώντας, τρέχοντας ή πηγαίνοντας με το πάσο μας. Ήταν μια διαδρομή όμως που χαράχτηκε από την στιγμή της σύλληψης και της εκκίνησής της ενάντια στις κυρίαρχες αντιλήψεις περί της ψυ-πρακτικής, της ψυχιατρικής, της ψυχολογίας, της ψυχοθεραπείας. Απέναντι στο ηγεμονικό mainstream του κλάδου στην Ελλάδα, απέναντι στις θεραπευτικές και εκπαιδευτικές αυθεντίες που εμπορευματοποιούν με ακριβό αντίτιμο τις εκπαιδεύσεις και τα σεμινάρια, ενάντια στην τεχνικοποίηση της ψυ-πρακτικής.

Πρέπει να σημειωθεί εκ των υστέρων ότι η συγκρότηση της ομάδας εμπνεύστηκε θεωρητικά από τις συγκροτητικές πρακτικές κινημάτων της παγκόσμιας αντι-κουλτούρας, όπως το do-it-yourself (DIY) πνεύμα του punk, τα κινήματα του ανοιχτού λογισμικού (open source) και ελεύθερης πρόσβασης και ανταλλαγής αρχείων μεταξύ ομοτίμων (P2P). Το κοινό σημείο έμπνευσης ήταν η έμπρακτη εμπιστοσύνη και συνδρομή στη δυνατότητα του άμεσα ενδιαφερόμενου να κάνει κάτι: να φτιάξει ένα μουσικό κομμάτι χωρίς πολλές-πολλές γνώσεις θεωρίας, να γράψει και να τροποποιήσει ένα πρόγραμμα λογισμικού, χωρίς να περιορίζεται από άδειες λογισμικού, να μοιράζεται αρχεία, πληροφορίες και γνώσεις ελεύθερα, χωρίς αντίτιμο. Η ομάδα λοιπόν τοποθετείται δίπλα στα χειραφετητικά προτάγματα και τις πρακτικές που συνδράμουν στην ενδυνάμωση του ανθρώπου, είτε αυτά αφορούν την (αυτο)οργάνωση της ψυ-εκπαίδευσης, μακριά από αυθεντίες, θεσμούς και κυρίαρχα κλειστά συστήματα, είτε τον αντικειμενοποιημένο ψυχικό πόνο και τη δυσφορία. Δημιουργήθηκε για την αναζήτηση και συζήτηση προσεγγίσεων κριτικών στην κυρίαρχη ψυ(χοθεραπευτική) πρακτική, οι οποίες όμως δεν θα αρθρώνονται μόνο θεωρητικά/ακαδημαϊκά, αλλά μαζί με προτάσεις για εφαρμογή στην πρακτική.

Η ομάδα ανέμειξε διδακτικές συναντήσεις συζήτησης άρθρων, με βιωματικές ασκήσεις, παρουσιάσεις περιστατικών και ομάδες αναστοχασμού (Andersen, 1990). Μερικές κοινές αξίες της ομαδικής αυτής πρακτικής ήταν:

  • οι ζωές των ανθρώπων εδράζονται σε πολλαπλές αφηγήσεις·
  • είναι πιο χρήσιμο να χτίζουμε πάνω σε αυτά που λειτουργούν παρά να παλεύουμε να επιδιορθώνουμε αυτό που δεν δουλεύει, άρα εστιάζουμε με τη χρήση ερωτήσεων στις δεξιότητες και τις γνώσεις έναντι της παθολογίας και της δυσλειτουργίας·
  • οι προτιμήσεις/προσανατολισμοί/εμπειρίες των πελατών είναι βασική πυξίδα της δουλειάς μας·
  • μας απασχολεί (πολύ) η πολιτισμική επιρροή στα νοήματα και οι διαφορές εξουσίας στις ζωές τις δικές μας και των ανθρώπων με τους οποίους συνεργαζόμαστε·
  • το πρόσωπο δεν είναι το πρόβλημα, το πρόβλημα είναι πάντα το πρόβλημα.

Η ομάδα κινήθηκε από την ανάγκη να βασίζεται σε πυκνές περιγραφές του πεδίου, των μεθόδων και της τοποθέτησης των θεραπευτών/πελατών πριν την συζήτηση της κριτικής σε μια ψυ-πρακτική. Προσπάθεια έγινε να αναγνωριστούν οι εποικοδομητικές/βοηθητικές ή εναλλακτικές πρακτικές, δίπλα/παράλληλα ή εναλλακτικά με το ηγεμονικό mainstream. Για παράδειγμα: στο θέμα των ψυχοφαρμάκων, προσπάθεια έγινε να αρθρώσουμε μετά από μελέτη έναν κριτικό λόγο έναντι της πρακτικής της άκριτης χορήγησης ψυχ φαρμάκων, αλλά να μην στοχοποιηθεί ο/η συνάδελφος που ακολουθεί τέτοιες πρακτικές· από την άλλη, προσπαθήσαμε να μην εγκλωβιστούμε στο εύκολο στόχο της κριτικής του ψυ-συμπλέγματος και της φαρμακοβιομηχανίας (καθώς αυτός είναι ένας λόγος που ταιριάζει στο πανεπιστήμιο). Αντιθέτως, έγινε προσπάθεια να ενισχυθεί η γνώση μας ως ισότιμων συναδέλφων για τις επιπτώσεις των ψυχοφαρμάκων και τις εναλλακτικές που έχουν διατυπωθεί παγκοσμίως. Συνεπώς, προσπαθήσαμε για την καλλιέργεια της ασφάλειας και των δυνατοτήτων των μελών της ομάδας, να διευρύνουμε τις πρακτικές προς όφελος των άμεσα ενδιαφερόμενων, μέσω των εναλλακτικών προοπτικών.

Από την άλλη, προσπαθήσαμε να αποφεύγουμε προσεγγίσεις που εκκινούν από μια συμβατική – ψυχoλογικοποιημένη, εξατομικευμένη θεώρηση των “συμπτωμάτων” για να παθολογικοποιήσουν από μια θέση αυθεντίας την ζωή του ανθρώπου. Γενικά, αυτά τα δυο στοιχεία είναι οι ουσιαστικότεροι γνώμονες της κριτικής σκοπιάς (μας): το σύμπλεγμα εξουσίας/γνώσης του ψυ-ειδικού (αυτό που λέμε αυθεντία) που καταπιέζει ή εξορίζει την εμπειρία των ανθρώπων για τη ζωή και τα θέματα που αντιμετωπίζουν, και η επακόλουθη παθολογικοποίηση της ματιάς του ψυ-ειδικού, δηλαδή η τοποθέτηση των άμεσα ενδιαφερόμενων σε μια θέση θύματος. Οπότε οι οποιεσδήποτε κλινικές προσεγγίσεις, που εμμένουν στην αυθεντία των ειδικών να αποφασίζουν τι είναι καλύτερο, στα ταξινομικά συστήματα διαγνώσεων ως φετιχιστικό τρόπο ετικετοποίησης και κοινωνικού ελέγχου των ανθρώπων, και προσεγγίσεις που απαξιώνουν τη σημασία του πλαισίου, της εξουσίας, της κοινωνικής αδικίας, των ανθρώπινων αλληλεπιδράσεων ως πεδίο γνώσης και δύναμης, για να αποδώσουν σε ατομική (ψυ- ή βιολογικά ντετερμινιστική) ψυχοπαθολογία είναι αυτά που (προτιμάμε να) αφήνουμε.

Οι συναντήσεις της ομάδας οργανώθηκαν σε 2 σκέλη:

α) Ομάδα μελέτης & βιωματικής ανάπτυξης μέσω της συμμετοχικής παραγωγής της γνώσης και το διάλογο με τη θεωρία
β) ομάδα αλληλοεποπτείας μέσω της παρουσίασης/συζήτησης περιπτώσεων & εμπειριών

Στην αρχή της ακαδημαϊκής χρονιάς, τα θεωρητικά θέματα που προτάθηκαν στην αρχή να καλύψουμε ήταν τα εξής:

  • αποδόμηση ψυχοπαθολογίας – κινήματα αυτοβοήθειας – hearing voices
  • Vygotsky & East Side Institute (social therapy).
  • οικολογικές ιδέες & ψυχοθεραπεία:
    • αειφορία (permaculture)
    • οικοψυχολογία
    • αυτοποίηση (autopoiesis) – ανθεκτικότητα (resilience) – ανάδυση δομών (emergence)
      • αφηγηματική – συνεργατικών γλωσσικών συστημάτων – διαλογική ψυχοθεραπεία
  • feminist – just therapy – transformative family therapy (cultural competence model)
  • έρευνα δράσης – συμμετοχική έρευνα δράσης – συν-έρευνα

Από αυτά τα θέματα, καταφέραμε να καλύψουμε με παρουσιάσεις από τα μέλη το βιβλίο “αποδομώντας την ψυχοπαθολογία” (ως συνεκτικό προσανατολισμό και έναυσμα για συζητήσεις), και μετά να ασχοληθούμε με το θέμα των κινημάτων αυτοβοήθειας στην ψυχική υγεία (hearing voices, πρόγραμμα Thrive για την κατάθλιψη, κινήματα αυτοβοήθειας για τα ναρκωτικά, ένα ΣΚ για την υπεύθυνη χρήση και μείωση των ψυχοφαρμάκων, τη χρήση της διατύπωσης περίπτωσης έναντι της διάγνωσης, κλπ).

Τι καταφέραμε:

  • δημιουργήθηκε μια δεμένη, καλή ομάδα, που περνάει καλά όταν συναντιέται!
  • μάθαμε πολλά, κυρίως από τις γνώσεις μεταξύ μας
  • Συγκεντρώθηκε μια τεράστια δεξαμενή ψηφιακού υλικού (1,5gb από pdf βιβλία και άρθρα) για κριτικές προσεγγίσεις στην ψυ-πρακτική και τα κινήματα στην ψυχολογία, ελεύθερα προσβάσιμη σε όλα τα μέλη της ομάδας μέσω του προγράμματος dropbox. Ενδεικτικές κατηγοριοποιήσεις: hearing voices, social constructionism, social justice therapies, αντι-Ψ, γενεογράμματα, eco-therapy, social therapy, εναλλακτικές στην ψύχωση, Ψυχοφάρμακα.
  • Δημιουργήθηκε μια αξιόλογη έντυπη βιβλιοθήκη (καταλογογραφημένη) από βιβλία και περιοδικά στην ίδια θεματική, μέσα από ανταλλαγές, φωτοτυπίες, κλπ, ελεύθερα προσβάσιμη στα μέλη.
  • Δημιουργήθηκε μια ψηφιακή συλλογή (καταλογογραφημένη) από σχετικά βίντεο, διαθέσιμη προς αντιγραφή και μοίρασμα.
  • Παρήχθη πολύ εκπαιδευτικό υλικό παρουσιάσεων για τα θέματα που συζητήθηκαν και αρχειοθετήθηκε.
  • Συναντηθήκαμε με άλλες πρωτοβουλίες και συναδέλφους
  • Παρήχθησαν 5 corpora άρθρων στα θέματα:
    • αυτοβοήθεια στις ψυχώσεις (ελληνικά),
    • συνεργατική γλωσσική θεραπεία (ελληνικά),
    • ανοιχτός διάλογος (ελληνικά),
    • φεμινιστική οικογενειακή θεραπεία (αγγλικά),
    • social materialist psychology (αγγλικά).
  • κρατήσαμε χαμηλή συνεισφορά, με πλήρη κάλυψη εξόδων, χωρίς υπεραξία ή κέρδη.

Τι δεν καταφέραμε:

  • δεν οργανώσαμε τόσο καλά την αλληλοεποπτεία (πιθανότατα λόγω έλλειψης κλινικής εμπειρίας και δυνατότητας κλινικής εφαρμογής)
  • μερικές φορές τρέχαμε πολύ θεωρητικά, και δεν υπήρχε ο χρόνος για λεπτομερειακή εξέταση των ιδεών και των θεωριών ή την εφαρμογή τους στο σημερινό πλαίσιο
  • δεν οργανώσαμε μια κοινωνική παρέμβαση, όπως συζητούσαμε στην αρχή
  • κάποια μέλη πιθανώς κουράστηκαν, ή είχαν άλλες υποχρεώσεις, και περιορίστηκε η συμμετοχή προς το τέλος

Θα προσπαθήσουμε να κάνουμε:

  • παρέμβαση συλλογική σε συνεργασία με κάποια αυτο-οργανωμένη δομή ή λαϊκή συνέλευση ώστε να διαμορφώσουμε ένα συγκροτημένο πεδίο πρακτικής, εποπτείας.
  • Καλύτερη οργάνωση της αλληλο-εποπτείας, ίσως πιο δομημένη.
  • Καλύτερη οργάνωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και συζήτησης, ώστε να ταιριάζει με τους ρυθμούς όλων των μελών
  • περισσότερες προσκεκλημένες διαλέξεις από ειδικούς σε σχετικά πεδία 
Advertisements

1 σχόλιο

Filed under αυτοβοήθεια, postmodern, psychology, psychotherapy

One response to “Εναντιοδρομία: Απολογισμός του 1ου χρόνου της ομάδας συνεργατικής πρακτικής .

  1. Παράθεμα: η ομάδα αυτομόρφωσης συνεχίζεται για 2η χρονιά! « για μια κριτική και ριζοσπαστική ψυχολογία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s